Amerikanın
bir süredir Ortadoğuya demokrasi götürme çabalarının
olduğu biliniyor. Amerika Dışişleri Bakanı Condoleezza
Riceın geçtiğimiz günlerde Yeni bir Ortadoğunun
zamanı geldi şeklindeki açıklamasından sonra, bu yönlü
tartışmalar yeniden alevlendi.Öte yandan Amerikanın böyle bir projesi olsa da, bu projeyi hayata geçirecek yeterli enstrümanlarının olmadığı da dikkatlerden kaçmıyor. Bir an için Amerikanın bu uğurda yeni savaşları göze aldığını varsaysak da, devasa askeri ve ekonomik gücün bu konuda yetersiz kaldığı, Irak örneğinde anlaşılmış olmalı. Nitekim Irakta rejim değişikliği çok kısa sürse de, Irakın demokratikleşmesi süreci henüz tamamlanmış değil. Irakta rejim karşıtı büyük bir ezilen kitle olmuş olmasına rağmen, belli grupların direnişi önlenemedi ve süreç uzadı. Bu da Irak savaşının Amerikaya başlangıçta tahmin ettiğinin çok üstünde malolmasına neden oldu. Bu durumun Amerikanın bölgeye yönelik yeni müdahalelerinde frenleyici bir etkisinin olacağı muhakkaktır. Nitekim bu İran örneğinde hissetirdi kendisini.
Ayrıca bölgenin demokratikleşmesinin sadece baskıcı rejimlerin iktidardan uzaklaştırılması sorunu olmadığı, bölgedeki otoriter yönetim geleneğinin tarih ve kültürden beslendiği de bir gerçektir. Nitekim otoriter-baskıcı rejimlerin, kolayca gözlemlenebildiği gibi, kendi halkları nezdinde kabul ediliyor olmaları da, onların herşeye rağmen bu ortak tarihsel-kültürel mirasa ait görülmelerinden dolayıdır. Yani otoriter yönetim, Ortadoğu İslam ülkelerinde bir meşruiyet sorununa neden olmazken, bu şekilde demokrasi ve demokrasi mücadelesi de bölge halklarının gündemi haline gelememektedir. Bu yüzden bölgenin hemen hemen bütün ülkelerinde otoriter rejimlerin işbaşında olmaları bir tesadüf olarak görülemeyeceği gibi, bu otoriter rejimlerin hiç bir ciddi muhalefetle karşılaşmamaları gerçeği de, bu konuda açıklayıcı olmaktadır.
Otoriter yönetimin tarihi ve kültürel miras ile bu şekilde meşrulaştırılabiliyor olması, esasında halka uzak bu rejimlerin, herhangi bir dış müdahale esnasında, halk tarafından milli bir sorun haline getirilip sahiplenilmesini de beraberinde getirmektedir ki, bu da bu rejimlerin dış müdahalelerle iktidardan uzaklaştırılmalarını zorlaştıran başka bir etkendir. Ayrıca sözkonusu rejimlerin böylesi anlarda sorunu bir Bati-İslam kavgası şeklinde ideolojikleştirme olanaklarının bulunduğu ve bunda çoğu zaman başarılı olduklarını da belirtmek gerekir.
Bununla bağlantılı olarak, istisnasız Ortadoğunun bütün ülkelerinde benzer baskıcı rejimlerin iktidarda olması, bölgenin dış müdahalelerle demokratikleşmesinin önündeki bir diğer engeldir. Çünkü demokrasinin bir ülkede yerleşmesi sürecinde çevrenin etkisi de önemli olduğu için, bu şekilde çevredeki değişim karşıtı rejimler bir çıkar koalisyonu oluşturarak, demokratikleşmekte olan ülkedeki süreci durdurmaya çalışabilirler. Bunun Irak örneğinde böyle olduğu görüldü. Iraktaki terörün komşu ülkeler, özellikle de Suriye tarafından desteklendiği bilinmekle beraber, Irakın doğrudan komşuları olan İran, Suriye ve Türkiyenin benzer pozisyonlara sahip oldukları, Irakın demokratikleşmesinden rahatsız oldukları biliniyor.
Iraktaki denemenin başarılı olabilmesi için komşu ülkelerin olumlu tutum takınmaları bu nedenle bir zorunluluk olarak kendisini dayatırken, sözkonusu ülkelerin provokatif tavırları ile bu süreci durdurmaya çalışmaları, Amerikayı da bir açmazla karşı karşıya bırakmaktadır. Bir tarafta yeni bir askeri müdahalenin zorlukları, diğer tarafta Irak ile başlayan sürecin devam edebilmesi için anti-demokrat koalisyonun yarılması zorunluluğu. Bu koalisyon ise, son dönemlerde Türkiyenin ona daha güçlü eklemlenmesi ve Ahmedinecad faktörünün daha fazla öne çıkmasıyla gittikçe güçlenmektedir. Nitekim Condoleezza Rice da bir iki gün önceki Türkiyenin bölgenin demokratikleşmesinde isteksiz olduğu şeklindeki açıklamasıyla, Türkiyenin bu süreçteki olumsuz rolüne işaret etmişti.
Diğer yandan Amerika bu koalisyonu yarma işlemini, Ahmedinecadın tüm davetine rağmen İran ile değil, Suriye ile yapacağının sinyallerini de vermektedir. İsrailin son Lübnan eylemi belki de biraz bu amaca yöneliktir. Suriyenin bir yanlış yapmasını sağlamaya yöneliktir. Nitekim İsrail uçaklarının Lübnanın Kuzeydoğusunda Suriye sınırına yakın bölgelerde bombalamalarda bulundukları haberleri verilmektedir. Bununla bağlantılı olarak Condoleezza Rice için, tavırlarıyla çatışmaların uzamasına neden olduğu suçlamaları da yapılmaktadır. Aynı şekilde Almanyanın Suriyeyi barış sürecine dahil etme çabalarına da ilgi göstermemektedir Condolleezza Rice. Almanya Dışişleri Bakanı Frank-Walter Steinmeier, Suriye için Barış sürecinin dışında tutulmaması gereken önemli bir aktör nitelemesini yaparken, bu sürece dahil olması karşılığında Suriyeye Avrupa ile yakın ilişkiler önermektedir. Ama Almanya bu önerisiyle Fransadan da destek bulamamaktadır. Cumhurbaşkanı Chirac, Baba Esadla zamanında çok konuştuğunu, ama Suriye ile konuşmanın çözüm olmadığını anladığını belirtti.
Bu gelişmeler ışığında Amerikanın önümüzdeki dönemde Suriye üzerinde yoğunlaşması beklenebilir. Bilindiği gibi Suriye, Hariri cinayetindeki rolünden dolayı oluşan uluslararası tepki karşısında geçtiğimiz yıl askerlerini Lübnandan çekmek zorunda kalmış, bu şekilde Lübnanda kaybettiği etkisini, Hizbullaha olan desteğini artırarak dengelemeye çalışmıştı. Aynı şekilde, Suriyeye yönelerek Irak etrafındaki anti-demokratik çemberi de yarmak isteyebilir Amerika. Gene Suriyenin Lübnan için de sürekli bir istikrarsızlık unsuru olduğu biliniyor.
Amerika, bir müdahalenin güçlüklerini, bu şekilde İsrailin güvenliği, Lübnanda istikrar ve Iraktaki sürecin devamlılığı gibi nedenlerle rasyonalleştirebilir.