Amed Geneve

amedgeneve@bluewin.ch

Bilûr

Rivayete göre sevdiği kızı kaçırıp, sazlık bir bölgede gizleyen genç,  yiyecek aramaya çıkmadan önce, kızın kaçmaması için el ve ayaklarından bağlar. Eli, kolu bağlı savunmasız kalan genç kız, sıcakta azgınlaşmış haşerelerin saldırısına uğrar. Yiyecek temin edip geri gelen genç, yüzü, gözü ‘meş-moz’lar (Böcek, Haşare) tarafından oyulmuş aşkının cansız bedeniyle karşılaşır. İçine dayanılması zor bir acı çöker, hemen oracıkta bir kamıştan -günümüze bılur (kaval) diye yansıyan bir alet icat eder, bu aletle acısını müziğe döker, böylece sözsüz , "Harbûye dil, korbûye dil" melodisi günümüze kadar gelir ve "Qamîşê Qul" adıyla efsaneleşir.

Bu, Rewşan aşiret federasyonun bılur versiyonu. Tabi burada, o gencin kamışta yedi notayı temsilen, yedi delik açması düşündürücü!, daha önce müzikle alakası var mıydı? müzik eğitimini almış mıydı? veya müzik notalarının tarihi başlangıcımı var burada! O da meçhul!...REWŞAN

Horasan Kürt'leri de, Seyit-Xan efsanesine bağlarlar bılur hikayesini. Kendisine kurulan bir komplo sonucu sevdiği kızı kendi silahıyla öldüren, bunun verdiği acı sonucu sivilizasyona ve silaha veda edip, dağda yaşamakta karar kılan ve bir ağaç dalından icat ettiği "bılur"da teselliyi bulan, Yılmaz Güney'in sinemaya uyarladığı Seyit-Xan efsanesi!

Burada da aynı soruyu kendimize sorma ihtiyacı doğuyor; acaba müzik notalarının tarihi başlangıcı mı?

"Qamîşê Qul" benzeri bir hikaye de, "yüzyılların yalnızlığı" adlı Gabriel Marqiez'in romanında da geçiyor, sevdiği kızı bilemeyerek kendi elleriyle katleden bir Güney Amerika'lı çingene (kızıl derili) nin ZAMPONYA isimli kamıştan yapılmış çalgıyı icat  hikayesi; Yalnız Zamponya, notaları temsilen, bizdeki bılur gibi yedi delikli olmayıp, hiyareşik ölçülerde birbirine yapışık deliksiz yedi kamış, bizde parmak hünerini gerektirirken Kızılderililerde ağız hüneri gerektiriyor, fark sadece burada. 

ZAMPONYA (video)

Burada üflemeli çalgıların ham maddesinin kamış olduğu ve bılur’ın üflemeli çalgıların  ilki olduğu sonucu kesin! "bılur 1 bılur 2 (video)"

Burada da insan soramadan edemiyor, acaba müzik notalarının tarihi başlangıcı mi?

Bence olsa gerek, dedem yöremizin en iyi bilurvan’ıydı, okuma yazması olmamakla birlikte, sivil hayata hiç alışık değildi, çobandı, toplumla fazla sosyal ilişkileri yoktu, koyun çobanıydı dolayısıyla,  toplum dilinden ziyade "koyun dilini!" daha iyi anlardı diyebilirim. Müziğin "m" harfinden bi haberdardı, ama kusursuz kaval çalışını nasıl öğrendi? çaldığı melodiler "fi" tarihli olmasına rağmen, hikayelerini nasıl ve kimden duymuştu?

Soramayışımın pişmanlığı içerisindeyim şuan, kavalın dili kulağı  dedem, "Hamulê Husê"', sorgulanmadan bırakılmamalıydı!..