Pirtûkên hilbijarte

Çû

Gabar Çiyan

”Piştî demekê zarok raketin û min jî mihawele kir ku bi xewê re herim. Ji nişka ve kete bîra min ku piştî heyşt salan, ew cara pêşî bû ku ez û zarokên xwe dikira li eynî odeyê raketinan. Heta bi wê bistîkê jî nehatibû bîra min ku em di malekê de dijiyan, lê em li ba hevdu raneketibûn…

Çû

Pirtûka ”Çû” ji gelek serpêhatiyan pêk tê. Ceribandinên cewaz hilmek e nû dide xebata wî. Bi zimanek bilind hatine nivîsîn. Beşek ji wan serpêhatiyan, bîranînên nivîskar in. Bîranîn û serpêhatiyên wî mirov bi xwe re dibe gelek deverên Kurdistanê. Rojên kêf û şahiyê, bîranînên bi wate û rojên nexweş nirxê berhemê bilind dike.

Rêwîtiyên Karahan têra xwe balkêş in. Rêwîtiya bi zarokên xwe re, ku çend malik jê li jor hatine nîvîsîn, mirov, li ser jiyana xerîbiyê kûr-kûr dide hizirkirin.

Li welatê xerîbiyê, di malekê de û di nava endamên malê de, biyanî bûn, ji hev dur ketin dikare bibe an na?  

Gelek kes bi vê pirsê her roj rûbirû dibin. Lê newerin ji xwe bipirsin. Rastî tal e. Nexweş e. Û em pê re dijîn, lê qala wê nakin. Li dora wê diçin û tên. Karahan, bi wêrekbûnek bêsînor berê neynikê dide xwe û bi saya berhema wî, em jî rastiya xwe dibînin...

”Eydiya we bimbarek be!” qala cejnên olî yên li welêt dike. Mirov bi xwe re dibe demên berê. Berî cejna şekir, anjî qûrbanê. Kirîna cilan û şekirên eydê, çêkirina xwarinê. Şeva cejnê, xeyalên zaroktiyê û di nava xeyalan de raketin, di xew ve çûyîn. Roja cejnê, hatina mêvanan, derketina derve û serdana malên nasa, xizm û cînaran. Xwarina şekirên rengo-rengo û kêşnadina çixareyên duviksor.

Ez bi xwe, di nava xetên Karahan de wunda dibim. Ez pê re, li Kurdistanê dibime mêvan. Bi heyecana berî cejnê û roja cejnê re, mal bi mal digerim. Şekirên nav kaxezan, yên qulqulkî, hamizhulû tam dikim. Û li xerîbiyê nebûna cejnên wisa û berîkirina dengên selaya meleyên welêt ji min re jî dibe cihê êşê…

Min Amedê dîtiye. Gelek caran lê bûme mêvan. Lê geriyame. Ez hinekî Amedê nas dikim. Lê Amedê, anku Diyarbekirê qet ji min nepirsin. Ji Karahanî bipirsin. ”Rêwiyê Diyarbekirê siwar be!” bixwînin û di nava rêzên wî de li Amedê bigerin: Xwirîniya xwe li cem ”cegercî Hecî” vekin. Paşê di ber Çarşiya Şewitî re derbas bibin, li ber dikana Niyazî Xoce hilmekê ji çixareyekî ji tutina Mûşê bikşînin, li dikana Yûsifê kor jî dewlemendiya buharatan bibînin. Li ber deriyê Mêrdînê, li qehwexaneya Dêrikiyan çayekî giran vexwin. Rêya xwe bi Bexçeyê Terzîler bixîne tasek ava sûsê vexwin. Noşîcan be…  

Karahan ji bo danasîna Amedê derdikeve rê, lê ew, sînorê danasînê û ceribandinê derbas dike. Nivîs dibe fîlmek dokumenterî. Mirov bi xwe re taxbitax, kolanbikolan digerîne. Cî û kesên navdar bi saya rêzên Karahanî dibin dîmen, tev mîna malikên fîlmekî li ber çavên mirovî têne nîşandan…

Pirçandîbûn, pirengbûna welatê me, gelek caran di berhemên me de cî digirin. ”Kirîvê Gaso” jî yek ji wan ceribandinên lê hêja ye. Karahan, di vê ceribandina xwe de, qala rengekî din, çandekî din ji yên welatê me dike. Dewlemendiya wan çandan, ji awira aborî û çandî ve dihêne zimên.  

”Erê Kirîvo… Tu yek ji filehên Dêrikê bûyî. Filehên me! Ew hemû jî sinetkar bûn. Ji cildirûtiyê bigre, heta bi necarî, nalbendî, terzîtî û koçkariyê di destê wan de bû…

Ruwê me li ber te reş e, kirîvo. Li dibistanê jî me bela xwe di Yaqûb û Sêpanî dida ku ew eşhida xwe bînin… Ji me re hatibû gotin ku mirov filehekî bike misilman, mirov dê here buhiştê…

Haa Kirîvo..!

Ez bi ezameta te dikim ku me gelekî bêriya we kiriye. We ew dever terk kirin û we em bê xwedî û omîdî hiştin. Tehma sohbet û henekan jî nemaye, kirîvo…”

Rengên welatê me, ermenî û asurî (suryanî/ kildanî). Cuhuyên me. Û koka dara me, kurdên herî esîl, Yêzîdiyên me. Û kurdên misilman. Rengên welatê me, bi hunera destan û pisporiya aboriyê dewlemendiyek mezin pêşkêşî welatê me dikirin. Em tev, mîna pêşiyên xwe, dapîr û bavpîrên xwe li wir çêbûn. Li wir mezin bûbûn. Dêr, sînagok, lalêş û mizgeftên me hebûn. Li welatê me, li dêr, sînagok, lalêş û mizgeftan destên nûranî ber bi esmên ve dirêj dibûn. Duayên wan bi keda wan re dibû bereket û bi ser welêt de dirijiya. Rengên cewaz tehemûla hev û dewlemendiyek çandî pêk dihanîn. Tehemûla xwezayî hêviyên mezin dida mirovî…

Paşê em ji hev hatin durxistin. Em bûn siwarên xelkê û şervanên hizirên wan. Nemerdên xwînrêj, şerê birayên me û rengên welatê me kirin. Û em jî bi xwe re kirin heval. Pêşî dawiya wan anî. Paşê jî berê xwe dane me. Şerê wan yê li dijî me îro jî didome. Xeyalên me û rengên welatê me yek bi yek têk diçin…

Karahan, weke gelek nîvîskarên me yên li ser pirçandîbûnê pispor in, zane ne, vê êşê dibîne û dihêne zimên. Li wan rojên xweş digere. Bi awirek rexneyî nêzî buyeran dibe. Bi zimanekî bilind, berhemekî hemdemî pêşkêş dike. Neslên nû li ser buyerên giring û rengên welatê me agehdar dike…

Berhema “Çû” ji 40 ceribandin, serpêhatî û bîranînan pêk tê. Her yek ji wan têra xwe dewlemend e. Ne tenê ji awira edebî, lê belê ji aliyê dîrokî jî têr û tije ne. Berhem di nava weşanên DOZ ê de, di îlona 2006 an de li Stenbolê derketibû. Bi kurdî ye û ji 160 rûpelan pêk tê.  

Enwer Karahan kî ye
Di sala 1964 an de li Dêrika Çiyayê Maziyê hatiye dinyayê. Heta sala 1991 ê li Dêrikê bi xebatên cewaz daketiye. Di sala 1997 an de hate Swêdê û ji wê salê û vir de ye ku li Stockholê dijî. Berî vê kitêba xwe sê kitêbên din yên kurtenovelan nîvîsî ye.

- Di xebata te de, qala cejnek olî tê kirin ku mirov bi xwe re dibe cejnên kevnare. Gera li Diyarbekirê weke dokumenter fîlmekî ye. Kirîvê Gaso qala pirçandîbûna welatê me dike. Her wisan li ser jiyana rewşenbîrên kurdan jî dîmenên cewaz hene.

Me di analîza li ser vê xebatê de sernivîsek wisa nivîsî: Pirtûka bi dîmenên jiyanê barkirî: Çû.

Dîtina te çi ye?