Qamışe Qul

Muzaffer Özgür -Birnebun Dergisi-

Orta Anadolu Kürtleri tarafından bilinen ve bölge Kültürünün çok önemli bir değeri olan Qamışe Qul destanı Konya-Yunak yöresinde yaşanmıştır. Bölgedeki düğünlerde zurnanın melankolik ve yanık sesiyle çalınmazsa olmaz diye bilinen aşk öyküsü dergimizin 1. sayısında (Birnebun Dergisi)  Kürtçe olarak yayınlanmıştı. Geçen zaman içerisinde dergimizi arayan okuyucularımız Kürtçe konusundaki yetersizliklerini belirterek, bu destanı dergide Türkçe olarak tekrar yayınlamamızı istemişlerdi. Yunak Kürtlerini yazarken biz de özet olarak bu destanı Türkçe olarak aktaralım.
..... Aşiret reisi Alişer bu bölgedeki bir savaşta öldürülür. Onun yerine Kınco geçer ve Alişer'in mal varlığına el kor. Karısını zorla alır. Alişer'den 4 yaşında Mırce adında bir kız çocuğu yetim kalır. Yeni Beyin karısı olan annesi hastalanır, ölür ve Mırce öksüz kalır. Onu ninesi büyütür.

Yıllar geçer, Mırce güneş gibi parlayan bir genç kız olur. Genç kızlar birgün topluca Polathisar pazarına giderler. Mırce orada gezerken Xınto ile karşılaşır. Xınto da onun gibi yetimdir. Onu dedesi büyütmüş, kendisi gibi demirci olarak yetiştirmiştir. Xınto‚nun hünerli ve güçlü ellerinden geçen demir zamanın ihtiyaçlarına göre keser, balta, kama, bıçak, kalkan ve kılıç olarak şekil almaktadır. Göz göze gelen gençler, ilk bakışta birbirlerine akan iki yıldız gibi aşık oluyorlar. Aşkları tüm çevreye yayılır. Dedesi ve tüm çevredekiler bu sevdadan vazgeçmesini isterler ve nasihatlar ederler. Ama sevdalı olan Xınto‚nun kulakları duymaz, gözleri başka bir şey görmez.

Mir bu aşktan haberdar olur ve Mırce'yi Konya Paşasına vermek ister. Mırce bu durumu öğrenir ve Xınto‚ya anlatır. Sevdalılar birlikte kaçarlar. Akrabalarının bulunduğu köylere doğru giderler ve Mangal Dağındaki bir mağarada saklanırlar. Günler geçer, erzakları biter. Xınto ile Mırce bu çıkmazdan kurtulmak için çare ararlar ve Xınto yakındaki köye gidecek erzak getirecektir. Bu arada Mirin adamları bunları aramaktadırlar. Xınto gece gizlice köye ulaşır ve aldığı erzakla geri döner.

İlerleyen gecenin karanlığında Mırce mağaradan çıkar ve biraz oradan uzaklaşır, yolunu kaybeder ve mağaraya geri dönemez. Aç ve susuzluktan bitkin olan Mırce yere yığılır. Mırce‚yi gören yabani hayvanlar ona saldırır ve öldürürler. Mırce kanlar içinde cansız yerde kalmıştır. Xınto döner ve Mırce‚yi mağarada bulamaz. Ormanlık ve sazlık olan bölgede onu aramaya başlar. Dört tarafa dolanır ve ona seslenir, cevap alamaz. Yakında bulunan değirmene gider ve olanları anlatır.

Değirmenci sabahın ilk ışıklarında yüksek bir yere çıkmasını kuş ve böceklerin hangi yöne doğru uçtuklarını görüp oraya doğru gitmesini öğütler. Xınto yola çıkar, değirmenci de gizlice onu takip eder. Söylenenleri yapan Xınto, Mırce‚nin cansız bedenini kanlar içinde sazlıkta bulur. Değirmenci kendisine yetişir ve birlikte Mırcenin cansız bedenini alıp değirmene gelirler. Cıvar köylerden olayı duyanlar değirmene gelirler. Defin işlemi yapılır. Büyük bir kaya mezartaşı olarak kullanılır ve çiçeklerle mezar süslenir.

Kısa bir süre sonra bölge Kürtleri zalim ve acımasız olan beylerine karşı güç birliği yaparlar. Ona karşı savaşırlar, yenerler ve kafasını keser tüm ahaliye ibret olsun diye köy köy gezdirirler. Yerine Mıço geçer.....

İşte kısaca özetlenen destanın hikayesi böyle. O günden günümüze çok uzun yıllar geçmesine rağmen, Orta Anadolu Kürtleri sözlü edebiyatları nedeniyle değerlerini unutmadan günümüze kadar taşımışlardır. Bölgede her kaval çalan bu aşk hikayesini bilir. Düğünlerde zurna ile çalınan bu destan halen varlılığını korumaktadır.

Birnebun Dergisi'den