Çixarekêş
Cemîl Denlî
Li
ser ewran
Gulê
:
Em
teze zewicî bûn. Ji qewla ewropiyan, di meha hûngiv de, di ser ewran re
difiriyan. Me xwe tê dadikir û derdiketin û dîsa xwe dadikirin. Berfa ku
dikete devê me, me dadiqurtand. Strî tunebûn. Carcaran birûsk tê re biçûna
jî, me ji nigên xwe derdixistin. Kevir û stêrên ku li ezmanan rêya şaş
dikirin û di çar aliyên me re dibuhurîn, ne li ser bala me bûn. Û Xwedayê
Evînê sîdank di ser me re digirt, nedihişt tav li me xe... Min jê re
digot Cembeliyê min! Wî ji min re digot, Binefşa Narîn. Me yekî nedida ser gotina yekê, berf û hûngiv
tev li hev dikirin, dixwarin. Em têr bûn...
Rojekê
gava çixare di dev de, min xwe çeng kir ser ewrê ew li ser û jê re got:
-Doqooo!...
Wî
:
-Bêje
Binefşa min a Narîn!...
Min
:
-Ez
pirî ji te hezdikim, tu vêya dizanî?...
Pifa
xwe li çixarê xist, berda hewayê:
Wî
:
-Ez
jî pirî ji te hez dikim delala dilan...
Min
:
-Baş
e, tu naxwazî hezkirina xwe nîşanî min bidî?
Wî
:
-Tê
negîhîştim?
Min
:
-Te
tê bigîhîjînim dilo... Tu çi qasî ji min hez dikî?
Wî
:
-Bi
qasî serê bavê te...
Min
:
-Na
na, wisa nebû...
Wî
:
-Çima
nebû?
Min
:
-Serê
bavê min mazîkî û biçûk e...
Wî
:
-Temam,
bi qasî serê Girê Şêran.
Min
:
-Hah
wisa!... Wê çaxê ez jî daxwazeke bi qasî serê bavê xwe ji te dikim...
Wî
:
-Bêje
Binefşa min...
Min
:
-Tu
naxwazî dev ji çixarê berdî?...
Wî
:
Çima?...
Min
:
-Ji
bo xatirê eşqa min û çavên min ên birqa evînê jê diçin...
Wî
:
-Ez
ji çavên çixarê jî hez dikim... Dixan jê diçin!
Min:
-Tu
pirî ji min hez dikî yan ji wê?
Wî:
-Ez
ji we her duyan jî hez dikim...
Min
:
-Wele,
wê çaxê lazim e tu dev ji me yekê berdî...
Wî
:
-Çawa?
Min
:
-Wawa!...
Ya ew ya ez!...
Wî
:
-Kîjan?
Min
:
-Çawa
kîjan?... Fedî nakî dibêjî çawa kîjan?
Wî
:
-Ez
ji we her duyan jî hez dikim...
Min
tîfilek terez ji ewr jê kir û li serî xist. Çav lê zîvirî, gêj bû,
dikira biketa, min destê xwe avêtê, nigekî wî zeft kir. Li hewa, serberjêrkî,
kil dibû bi destê min ve... Bi girî,
Wî
:
-Ez
aşiq im, evîndaaar im, li vî ezmanî neçaaar im!...
Min
:
-Bimire!...
Wî
dewam dikir :
Nigê
mi bigireee û bernedeee...
Dilê
xwe tê ji mir` bêje!...
Min
tepek li qûnê xist û got :
-Na,
nabêjim!... Ez ya te me, tu, yê çixarê yî!
Melayketekî,
di ser me re tûrek avêt, min got qey ê aştiyê ye. Hat xwe li ewrekî
ber me danî, selikek danî ber xwe û bang kir,
Melayket
:
-Werin
tûtinê, tûtina baş, tûtina erzan, tûtin!...
Min
:
-Wey
li min rebenê, bêkesê. Melayketê tûtinê!... Tu şerm nakî tûtinê tînî
heta vî ezmanê evînê, me jahrdadayî dikî?...
Melayket
:
-Lê
lê ma çima tu xwe dixeyidînî?... Bazara serbest e ev der, miştirî li
ku be, mal li wir...
Min
:
-Bazara
qula çavên te!... We bi vê serbestiyê erd û ezman gişk qulqulî kirin.
We tasek sipî, ji ava zelal nehiştin! Wextî qiyamet rabe!...
Bi
himehima min re, hema li bayê bezê, rahişt selika xwe û reviya, çû erdê...
Min nigê Doqo kişand jorê... Lê me tiştek nexist serên hev.
Li
texma mijê
Meh
derbas bûn... Doqo ne terka min dikir, ne jî ya çixarê. Bayî, ewrên bin me
bi xwe re biribû, evîna me daketibû texma mijê. Me stran digotin. Hinekî
xemgîn... Gava em birçî dibûn, me dims û mij tev li hev dikirin, em nîvtêr
dibûn.
Û
min got:
-
Doqo, wele heger tu dev ji çixarê bernedî, ezê dev ji te berdim! Ne mejbûr
im ku her roj devê te yê mîna xwelîdankên qehwa Weysî, bialêsim... Tu bi
kêfa xwe yî êdî...
Min
buxçik amade kir, hemî alav xistin navê, pêça û da dest:
-Heger
tu îroj dev ji çixarê berdidî, berde, ya na, yela, buxçika xwe bigire û
here mala bavê xwe!...
Doqo
lê nerî ku rastî li rastiyê geriya, got gelekî zor e lê dîsa jî soz da
ku ewê dev ji çixarê berde. Hinek wext dixwest... Ez kela sebrê bûm ji xwe...
Li
erdê
Wext
tije bû... Evîna me daketibû erdê. Me stranên keserê digotin, dixana çixarê
û ax tev li hev dikirin, dixwarin. Em birçî bûn lê hêj jî, aqilê Doqo di
ser kumê wî re bû... Min têkiliya xwe sar kiribû û li benda bicîanîna
sozê bûm...
...Êvarekê
ez hatim malê, min dît Doqo, dendikan çeres dike. Çixare ne di dest de ye...
Ev, serketin bû. Ez gelekî pê serbilind bûm. Nigê evîna min hinekî ji erdê
qetiya. Min ew bi ramûsanekê pîroz kir. Roja dinê, dîsa çixare nekişand.
Dendik çeres dikirin, di ber re jî tizbî dikişand. Min got baş e,
li ser riya Xwedayê Berxwedêr e.
Kê
çi digot bila bigota, evîna me geş dibû. Wê êvarê min nivînên xwe
derxistin derve, bir li ser ewran raxistin... Ez ji dû, bêhn û gemara çixarê
xelas bûbûm. Buhar hatibû, kulîlk dibişkivîn û stranên bextewariyê
ketibûn ser zimanê min. Roja sisiyan jî wisa...
A
çaran, bi min hinekî dirêj hat. Doqo çixare nedikişand... Dendik çeres
dikirin, şeqeşeqa tizbiyê bû, carinan jî di ber re benîşt dicût.
Strana min hinekî sist bû. Min bêhneke kûr kişand, dest bi sirûdên
berxwedanê kirin... Çûm cem...Min got hela bê di kîjan pêvajoyê de ye?...
Şerê
navxweyî bilind bûbû di hundur de. Giyana wî ya çixareparêz û ya dijber,
şerê birakujiyê dikirin... Çixare nedikişand... Dendik çeres
dikirin, şeqeşeqa tizbiyê bû û di ber re çelqeçelqa wî bû benîşt
dicût carcaran. Ên kelandî, xavî, şor, bêxwê, hundir tije dendikên
berbero, kundir, zebeş û kelekan kiribû. Benîştê daran, ên bişekir,
bêşekir... Tizbiyeke hah hebên wê wisa di dest de, şeqeşeqa wê
bû. Serê kêlîkê jî birçî dibû. Çi tê keta ber dixwar... Ez jê
veciniqîm...
Cembeliyê
min, ji çixarekêşiyê derketibû, bûbû aşê
hewarê... Her aliyê hundir, hêwan, ber derî, berberoşk, gişk
tijî qalikên dendikan kiribû. Her tim ya benîşt dicût û şeqeşeqa
tizbiyê bû, yan jî çiteçita dendikan û şeqeşeqa tizbiyê bû, çayê
yan qehwe li ber û serê kêlîkê hêrs dibû... Pehîn li tiştekî
dixist û bi zirt dipeyivî.
Li
bin erdê
Strana
min guhertibû... Ez çûm, min nivînên xwe ji ser ewran anî hundur... Evîna
me xwe di erdê dida û ayeta Xwedayê Berxwedêr ku digot : ”xwedierdêdan mirin e” hate bîra min. Bala xwe da halê wî...
Nedidebirand, diqirqilî... Ez derketim kuçê, ji kesê pêşîn ku çixare
di dev de pirsî, gelo mezintirîn dikana tûtinfiroş a binavûdeng, li ku
ye?.. Şanî min dan, çûm.
Min
:
-Roj
baş!
Tûtinfiroş
:
-Wey
rojbaş dotmama Xeydokê! Tu bi xêr hatîyî, ser seran ser çavan!...
Min
:
-Melayketê
tûtinê, ma tu li vir î jî?
Wî
:
-Heyran,
miştirlî li ku, mal li wir...
Min
:
-Ji
ya herî baş, kîlok tûtina Mûşê, yek a Semsûrê, yek jî, ji ya
Xursê û pênc qerton çixare bidî min ji kerema xwe re!...
Amade
kir û
Wî
:
Kerem
ke, bazara serbest pêdiviya her kesî pê heye. Û ezman ne malê bavê tu kesî
ye!...
Min
:
-Belê
ezbenî, stuyê te bişkê, ezman bi ser te de were xwarê... Hela ka alavên min bidî min...
Vizeviza
wî bû devê min zuha dikir bayê qublî. Min berê xwe da malê, hatim... Doqo,
li ber siniyê veketî, çaya wî li ber, çiteçita dendikan û şeqeşeqa
tizbiyê bû. Benîştê xwe jî danîbû ser siniyê, îskeîska wî bû di
ber xwe de digiriya...
Min
:
-Xêr
e Doqo, ma qey Xwedayê Kixsan, pîvaz hûr kirine, tu bi niqilîskan ketiyî,
digirî?!..
Gava
dît çixare û tûtin di destê min de ne, wek kûçikê ku çav li xwediyê
xwe bikeve, hema rabû û xwe avête hembêza min... Nigê wî ji erdê bilind
dibûn. Ên min, bi erdê de diçûn... Çûm hêla malê, û min got oxxx!...
Mala Xwedê ava, ez ji derdekî dinê jî xelas bûm. Bila dev ji dendik, benîş
û tizbiyê berde û firaxan neşikîne, tûtina wî li ser min... Min xwe
dirêj kir, bêhna xwe vekir bîstekê...
Piştî
du saetekî bêhna min hate ber min, ez vegeriyam ba Cembeliyê xwe... Min dît
ku hîna çaya wî li ber, benîşt li ser siniyê, şeqeşeqa
tizbiyê ye, dendikan çeres dike, ji aliyekî ve jî çixarê dikişîne û
mest bûye... Xwelîdank tijî boçik... Li hundur ewr, mij, toz û rimilk tev
li hev bûne...
Derba
Xwedayê Xerabiyê cihê xwe girtibû di laşê min de. Çongên min sist bûn...
Deng ji strana min biliya. Evîna min bêhna xwe ya dawîn veda û serî danî...